Jak drzewa i ogrody deszczowe tworzą zgrany ekosystem?

Jak drzewa i Budowane przez Archidiecezję Lubelską ogrody deszczowe tworzą zgrany ekosystem?

10 października w całej Polsce obchodziliśmy Dzień Drzewa. To coroczne święto przypomina nam o kluczowej roli, jaką drzewa pełnią w regulacji klimatu, produkcji tlenu i ochronie bioróżnorodności. Rzadziej jednak myślimy o nich w kontekście… hydrologii i retencji wód opadowych. Tymczasem w sieci siedmiu ogrodów deszczowych, które powstają na Lubelszczyźnie, drzewa są naturalnymi i potężnymi sprzymierzeńcami błękitno-zielonej infrastruktury.

1. Korona jak gąbka: Zjawisko intercepcji

Kiedy nadciąga ulewa, pierwsze starcie z deszczem wygrywają korony drzew. Proces ten w hydrologii nazywa się intercepcją.

Duże, dojrzałe drzewo potrafi zatrzymać na swoich liściach i gałęziach od kilkudziesięciu do nawet kilkuset litrów wody z jednego opadu. Część tej wody odparowuje bezpośrednio do atmosfery, a reszta spływa po pniu i liściach ze znacznym opóźnieniem. Dzięki temu spowolnieniu, spływ powierzchniowy nie trafia gwałtowną falą na nawierzchnie utwardzone czy do kanalizacji, lecz stopniowo przesącza się do przygotowanych niecek ogrodów deszczowych.

2. Podziemny drenaż i infiltracja

Ogród deszczowy opiera się na precyzyjnie dobranych warstwach infiltracyjnych – piasku, żwirze oraz mieszance ziemi urodzajnej. Jednak tuż obok, pod powierzchnią gruntu, ogromną pracę wykonują korzenie rosnących w sąsiedztwie drzew:

  • Rozluźnianie struktury gleby: Głębokie i rozbudowane systemy korzeniowe kruszą zbite podłoże, tworząc ciągłą sieć mikrokanalików.
  • Ułatwiony odpływ w głąb: Taka struktura ułatwia przesiąkanie wody zgromadzonej w ogrodzie deszczowym do głębszych warstw profilu gruntowego, wspierając odbudowę wód podziemnych.

3. Naturalna klimatyzacja i ochrona przed suszą

Jednym z zagrożeń dla przydomowej retencji w okresie letnim jest gwałtowne wyparowywanie wody z powierzchni gleby. Cień rzucany przez wysokie drzewa działa jak naturalny ekran ochronny:

  • Obniżenie temperatury: W cieniu drzew temperatura otoczenia i powierzchni gleby może być niższa nawet o kilka stopni Celsiusza.
  • Ochrona mikrobiomu: Mniejsze parowanie pozwala dłużej utrzymać optymalną wilgotność w warstwie wegetacyjnej ogrodu deszczowego, co chroni pożyteczne mikroorganizmy glebowe oraz wyselekcjonowane rośliny hydrofitowe przed szokiem termicznym.

4. Retencja w dwie strony: Współpraca, nie konkurencja

Warto podkreślić, że relacja między ogrodami deszczowymi a drzewami jest obustronna. W okresach suszy gleba wokół tradycyjnych trawników szybko wysycha na wiór, co osłabiająco wpływa na kondycję drzew.

Ogród deszczowy, retencjonując 100% wody opadowej z danej zlewni, tworzy w podłożu tzw. soczewkę wilgoci. Korzenie okolicznych drzew mogą z niej czerpać wodę w bezdeszczowe tygodnie, co pozwala im przetrwać najtrudniejsze fale upałów.

Zgodnie z założeniami naszego projektu, budowa ogrodów deszczowych została zaprojektowana bez ingerencji w istniejący drzewostan. Żadne drzewo nie zostało przeznaczone do wycinki – zamiast tego integracja nowej zieleni retencyjnej z dojrzałymi drzewami tworzy trwały, odporny na zmiany klimatu ekosystem.

W Dniu Drzewa zachęcamy do spojrzenia na otaczającą nas zieleń jak na wielki, połączony system naczyń połączonych. Dbanie o drzewa i budowa ogrodów deszczowych to dwa filary tej samej troski o nasz wspólny dom.

Projekt „Stworzenie sieci Ogrodów Deszczowych – wsparcia retencji wody oraz bazy do edukacji proekologicznej” jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach programu Fundusze Europejskie dla Lubelskiego 2021-2027.