Dekretem z dnia 2 lutego 2026 r. Ksiądz Arcybiskup Stanisław Budzik wprowadził w Archidiecezji Lubelskiej diakonat stały oraz powołał Ośrodek Formacji Diakonów Stałych. Misją ośrodka będzie prowadzenie i koordynacja formacji kandydatów do diakonatu stałego.
Dyrektorem ośrodka przygotowującego kandydatów do diakonatu stałego został ks. dr Adam Pendel, prefekt Metropolitalnego Seminarium Duchownego w Lublinie.
W dniu 9 lutego br. w kaplicy pw. Darów Wieczernika w Kurii Metropolitalnej odbyło się ogłoszenie dekretu i wręczenie nominacji.
Jednym ze znaków odnowy posoborowej jest przywrócenie w Kościele posługi diakonów stałych. Są nimi mężczyźni żonaci lub zachowujący celibat, którzy poprzez przyjęcie święceń diakonatu podejmują zadania w parafiach, wspierając kapłanów w ich posłudze duszpasterskiej. Diakonat stanowi jeden z trzech stopni sakramentu święceń, obok prezbiteratu i episkopatu, i zajmuje ważne miejsce w misji Kościoła. Posługa ta jest znakiem Chrystusa, który przyszedł, aby służyć, oraz wyraża ewangeliczną troskę Kościoła o wspólnotę wiernych. Diakoni są powołani do wspierania dzieł miłosierdzia oraz do uczestnictwa w głoszeniu zmartwychwstania Jezusa słowem i czynem.
z dekretu wprowadzającego diakonat stały w Archidiecezji Lubelskiej
Diakonat stały w Kościele
Sobór Watykański II przywrócił w Kościele łacińskim po tysiącu latach nieobecności diakonat stały. Papież św. Paweł VI w 1967 r. ogłosił list apostolski „Sacrum diaconatus ordinem”, w którym zawarł ogólne zasady przywrócenia diakonatu stałego, a w liście apostolskim „Ad pascendum” z 1972 r. ustalił dokładne warunki dopuszczenia i wyświęcania kandydatów na diakonów. Istotne elementy regulacji prawnych zawarte zostały w Kodeksu Prawa Kanonicznego ogłoszonym w 1983 r. przez papieża św. Jana Pawła II. O diakonacie stałym traktuje także Katechizm Kościoła Katolickiego ogłoszony w 1992 r. w artykułach dotyczących sakramentu święceń (1569-1571).
Decyzję o wprowadzeniu w Polsce diakonatu stałego podjęła Konferencja Episkopatu Polski na początku 2004 r. Diakonat stały może w swojej diecezji wprowadzić każdy biskup diecezjalny. W Polsce posługuje obecnie 120 diakonów stałych: obrządku łacińskiego – 115 i bizantyjskiego – 5 (diakonat.pl).
Diakonat to pierwszy z trzech stopni sakramentu święceń, którymi są: diakonat, prezbiterat i episkopat (biskupstwo). Święcenia diakonatu przyjmują także kandydaci do święceń prezbiteratu jako konieczny etap formacji. Diakoni stali nie zmierzają do święceń prezbiteratu (kapłaństwa).
Diakonem stałym może być mężczyzna żonaty, jak i pozostający w stanie bezżennym (celibatariusz lub wdowiec). Diakon stały musi posiadać wykształcenie teologiczne (wraz ze święceniami otrzymuje m.in. misję kanoniczną do nauczania w imieniu Kościoła) i odpowiednie przygotowanie duchowe. W przypadku kandydatów żonatych wymagany jest wiek minimum trzydzieści pięć lat, pięć lat stażu małżeńskiego i pisemna zgoda małżonki. Kandydat nieżonaty zobowiązuje się do pozostania w stanie bezżennym.
Kilka refleksji dotyczących posługi diakonów stałych
1. Odrębność powołania diakona stałego
Posługa diakona wynika z rozpoznanego i potwierdzonego przez Kościół powołania, a jego obecność w Kościele realizuje się poprzez specyficzną służbę we wspólnocie. Kandydat do stałego diakonatu musi więc odkryć specyficzne powołanie, które nie jest etapem przejściowym do prezbiteratu, ani „namiastką” prezbiteratu, lecz samodzielną formą posługiwania. Wymaga to innego rozeznania niż w przypadku przyszłych kapłanów. W centrum powołania diakona stałego znajduje się służba słowu, liturgii i dziełom miłosierdzia. Kościół rozeznaje takie powołania jako pełne i ostateczne. Nie można też traktować diakonatu jako sposobu na uzupełnienie braków kadrowych wśród prezbiterów ani jako sposobu na „dowartościowanie świeckich”.
2. Diakon jest duchownym
Święcenia wprowadzają do stanu duchownego, z wszystkimi wynikającymi z tego obowiązkami i prawami. Dotyczy to zarówno diakonów formujących się do prezbiteratu, jak również diakonów stałych, także żonatych. Ustanowienie diakonów stałych może pomóc również diakonom – kandydatom do prezbiteratu – w lepszym zrozumieniu własnej tożsamości i zadań w Kościele.
3. Stabilność miejsca i charakter posługi
Życie rodzinne i zawodowe diakona stałego wymaga od przełożonych bardziej elastycznego podejścia do kwestii posłuszeństwa i dyspozycyjności. Biskup czy proboszcz musi brać pod uwagę sytuację rodzinną i zawodową diakona. Diakon musi godzić trzy sfery: rodzinę, pracę zawodową i posługę kościelną. Stabilność miejsca zamieszkania i zakorzenienie w środowisku mogą ułatwiać wykonywanie zadań, zwłaszcza charytatywnych czy administracyjnych.
4. Zakres posługi diakona
Kościół określa trzy główne obszary działania diakona:
• LITURGIA – m.in. asystowanie biskupowi i prezbiterowi, udzielanie chrztu, rozdzielanie Komunii Świętej, asystowanie przy zawieraniu małżeństwa, przewodniczenie pogrzebom i nabożeństwom;
• SŁOWO – głoszenie homilii i kazań, ewangelizacja, katechizacja, przygotowanie do sakramentów;
• CAITAS – troska o potrzebujących, organizowanie i koordynowanie dzieł miłosierdzia.
